Vooraf
Ik ben genoeg overtuigd van de wenselijkheid van een meer plantaardig dieet om daar in praktijk tot op zekere hoogte gevolg aan te geven. Ik sta er echter niet dermate ideologisch in, dat ik principieel vegetarisch, of zelfs veganistisch ben.
Goede ideologieën zijn mooi, maar je moet eraan kunnen rekenen.
Het vertrekpunt van dit weblog-artikel is dat onderzoekers van de universiteit van Wageningen, onder leiding van prof. Imke de Boer, het verhaal ‘Nederland voedt de wereld’ kwantitatief op de korrel hebben genomen.
Dat boerenverhaal hangt samen met de ideologische sectortrots dat ons kleine postzegeltje de tweede agrarisch exporteur ter wereld is. Van dit ideologische boerenverhaal blijkt geen hout te kloppen, het is eerder omgekeerd.
Als onderbouwing van de Wageningse analyse komt er ook kwantitatieve informatie vrij over enkele alternatieve diëten, waaronder het veganistische (dat ook ideologische kenmerken heeft). Het veganistische dieet scoort tweede als het erom gaat om de wereld te voeden – dat is overigens een stuk beter dan het huidige dieet..
Het artikel is op 14 juni 2026 gepubliceerd in Nature Food (en dus peer-gereviewd). Het is te vinden op https://doi.org/10.1038/s43016-026-01369-2 . Het is achter de betaalmuur (ik heb betaald).
Onderstaande afbeeldingen komen uit dit artikel, behalve de laatste (eigen foto).
Hoe onderzoek je zoiets?
Dit soort onderzoek werkt met scenario’s en doelen. Een scenario is geen voorspelling en ook geen voorschrift, maar meer zoiets als een wetenschappelijke ‘wat als?’-vraag.
Er zijn twee doelen: zo weinig mogelijk land gebruiken en zoveel mogelijk mensen voeden.
Er zijn drie hoofdscenario’s:
- De huidige toestand (de referentie)
- Een scenario zonder handel in diervoeding (‘feed’, soja en tapioca en zo). In praktijk betreft dit vooral invoer en, in mindere mate, doorvoer
- Een scenario zonder im- en export van diervoeding en mensenvoeding (‘food’). Nederland vertrouwt dan geheel op eigen, binnenlandse, kracht (autarkisch). De achterliggende gedachte is dat als Nederland de wereld zou moeten helpen voeden, het eerst zichzelf zou moeten kunnen voeden. Wat er dan overblijft, zou export kunnen worden.
Een eerste tussenresultaat:
De linkerhelft geeft de omvang en het gebruik van het landbouwoppervlak in Nederland zelf in de huidige (referentie)-situatie, het no feed-scenario en het no feed- en no food-scenario. Op dit moment is de Nederlandse landbouw goed voor 1,69 miljoen hectare (zowat half Nederland). ‘Arable’ kun je lezen als ‘bouwland bestemd voor …’ en ‘Industrial’ betreft de glastuinbouw en de champignonkwekerijen.
De rechterhelft betreft de import uit en export naar het buitenland, omgerekend naar landbouwoppervlak. Op dit moment (referentie) importeert de Nederlandse landbouw de productie op 4,7 miljoen hectare elders op de wereld, van welke de productie op 3,0 miljoen hectare weer uitgevoerd of doorgevoerd wordt. In een no feed-scenario zijn die getallen drastisch lager, maar nog niet nul. ‘PSF’ betekent ‘Plant-Source Food’, ‘ASF’’Animal-Source Food’ (beide dus mensenvoeding, ‘feed’ is diervoeding en ‘oil crops’ zijn soja en oliezaden, die in Nederland verwerkt worden tot schroot en olie.
Het maakt verder nogal uit wat Nederlanders eten. Daarom wordt het derde (autarkische, geen feed en geen food-handel) scenario verder ingevuld met diëten, die alle Nederlanders, modelmatig, geacht worden te consumeren:
- Het huidige dieet (referentie) (digt is dus eigenlijk 3a)
- De Schijf van Vijf (in het Engelstalige artikel afgekort tot FBDG)
- Het LEAN-dieet, wat staat voor Land-use Efficient and Adequate in Nutrients.
- Een veganistisch dieet dat gelijk is aan het LEAN-dieet minus vis, vlees en zuivel plus voedselsupplementen
Geeft schematisch onderstaand overzichtsplaatje:
De eenheid op de horizontale as is gram per persoon per dag;
Als ergens geen staaf is ingevuld, kan dat betekenen dat het streven nul is, of dat er geen uitspraak over gedaan wordt. Veganisten eten principieel geen vis, maar nergens staat dat veganisten geen kruiden mogen gebruiken of geen bier mogen drinken. (Waarschijnlijk wordt overigens met ‘alcohol’ bedoeld inclusief het aanhangend water, anders is het wel erg veel)
De conclusies
In de linkerhelft staat hoeveel hectare binnenlandse grond (buitenlandse grond doet niet meer mee) nodig in een autarkisch Nederland bij de vier verschillende diëten (nu 1,69 miljoen hectare).
In de rechterhelft staat aangegeven hoeveel miljoen mensen bij elk van de vier diëten door landbouw en veeteelt binnen het bestaande Nederlandse agrarische areaal gevoed kunnen worden volgens het aangegeven voedingsschema. De zwarte dwarsbalkjes geven het de waarde aan op basis van een pessimistische en een optimistische inschatting van de oogst
Zie bovenstaande afbeelding.
Het eerste dat opvalt is dat Nederland, op basis van het reëel bestaande (referentie)dieet ruim 17 miljoen mensen kan voeden en dat is ongeveer het aantal mensen dat er nu woont. In 2050 zullen dat er waarschijnlijk meer zijn (20 miljoen?). Ergo kan een autarkisch Nederland bij het huidige voedselpakket geen voedsel exporteren.
Een daaruit volgende, tweede conclusie is dat het met de andere diëten waarschijnlijk wel kan.
En derde conclusie is dat een veganistisch dieet flink meer mensen kan voeden dan het referentiedieet, maar dat het, niet geheel vegetarische, LEAN-dieet het beter doet. Dat omdat LEAN inzet van vee toestaat zolang dat niet concurreert met het verbouwen van plantaardig voedsel. Dat lost de calciumbehoefte voor een groot deel op, en de behoefte aan vitamine B12 en aan omega 3-verzuren geheel op. Bij een veganistisch dieet moet hiervoor extra grond worden uitgetrokken.
Een vierde conclusie is dat Nederland op eigen kracht geen agrarische grootmacht kan zijn.
Kanttekeningen bij de conclusies
De onderzoekers plaatsen zelf nogal wat kanttekeningen bij hun conclusies.
De eerste is dat dit ‘slechts’ natuurwetenschap is. Deze beperking is ook de kracht van de analyse.
In het artikel worden geen waardeoordelen en voorschriften uitgesproken.
Economische en sociale overwegingen worden wel benoemd, maar zijn niet in meegenomen.
Milieuproblemen ook niet, zoals dat er ‘bij ons’ teveel dierlijke mest is, en in bijvoorbeeld Brazilië en de Oekraine te weinig. Het systeem leidt tot fundamentele onbalansen aan nutriënten en mineralen.
De volgende, wezenlijke kanttekening is dat het model ervan uitgaat dat het huidige binnenlandse landbouwareaal even groot blijft. Dat is echter onwaarschijnlijk, zeggen ook de onderzoekers. Landbouwgrond zal ook geclaimd worden voor doelen anders dan de voedselproductie.
Dat kan zijn voor gewassen anders dan voedsel (bijvoorbeeld hout en de producten daarvan), of überhaupt niet voor gewassen (bijvoorbeeld woningbouw, infrastructuur, energie, natuur). Werkelijke opbrengsten zullen kleiner zijn dat die welke op papier denkbaar zijn.
Een derde kanttekening is dat Nederland op deelgebieden de wereld nog steeds kan helpen. De onderzoekers noemen zaadveredeling en pootaardappelen, en kennis.
Een vierde opmerking is dat de analyse gebonden is aan de Nederlandse situatie: de hoogste veedichtheid, en de een na hoogste mensendichtheid, in de EU. Als je een vergelijkbare studie zou doen in bijvoorbeeld Ierland, een groter land met veel minder mensen en minder vee, en met veel meer veen- en rotsgrond waarop je geen voedsel kunt verbouwen, zou de uitkomst waarschijnlijk anders uitpakken.
Grote delen van Ierland zijn slechts geschikt voor schapen. Dit is Doolough Pass, de Pas langs het Zwarte Meer. Zie https://www.bjmgerard.nl/doolough-pass/ .
En tenslotte, last but not least: het is geen schande om voedsel te importeren als dat op basis van eerlijke handelsverhoudingen gebeurt en je je onthoudt van ideologische grootspraak. Nergens staat dat Nederland zijn eigen koffie en cacao en ananassen moet produceren. Elders gaat dat veel beter en mogelijk vermindert dat diverse fundamentele onbalansen.
Ik heb ooit vanuit de Brabantse Milieu Federatie (BMF) meegedaan aan de provinciale mestdialogen. Onderdeel daarvan was een verkenning naar landbouwkringlopen die gesloten waren op het niveau van Noordwest Europa. Ik heb er op deze site drie artikelen over geschreven, maar die zijn al weer bijna tien jaar oud. Het jongste artikel is te vinden onder https://www.bjmgerard.nl/landbouwkringlopen-sluiten-op-schaal-van-nw-europa-3/ , en de twee eerdere via terugverwijzingen.